Oxu yolları

1. Başlanğıc nöqtəsi

Bazaya ilk dəfə gələnlər üçün: üç sahədən üç fundamental fikir.

• Mağara Alleqoriyası — gördüyün, olan deyil
• Koqnitiv Dissonans — beynin öz-özünü aldatması
• Nəzarət Dixotomiyası — nəyin sənin əlində olduğu

2. Öz zehnini tanı

Beyin həqiqət üçün yox, sağ qalmaq üçün optimallaşıb. Sübutlar:

• Koqnitiv Dissonans — inanc faktı necə əzir
• Təsdiq Qərəzi — niyə həmişə haqlı çıxırsan
• Dunning-Kruger Effekti — bilməməyin ikiqat lənəti
• Konformizm — qrupun gözü ilə görmək

3. Necə yaşamalı

Fəlsəfənin ən qədim sualına dörd cavab — stoiklərdən ekzistensialistlərə:

• Nəzarət Dixotomiyası — Epiktetin xəritəsi
• Amor Fati — Nitsşenin cavabı
• Absurd — Kamyunun üsyanı
• Mənaya İradə — Franklın sübutu

4. Həqiqəti necə axtarmalı

Bilik nədir, nə deyil və özünü aldatmadan necə yoxlamalı:

• Mağara Alleqoriyası — problemin qoyuluşu
• Təsdiq Qərəzi — daxili maneə
• Okkam Ülgücü — seçim qaydası
• Falsifikasiya — Popperin həll üsulu

5. Fərd, sistem, cəmiyyət

Milyonlarla fərdi qərar bir yerə gələndə nə baş verir:

• Emergentlik — bütöv hissələrdən böyükdür
• Məhbus Dilemması — rasionallıq niyə əməkdaşlığı öldürür
• Konformizm — qrup fərdi necə əridir
• Şərin Banallığı — düşünməməyin qiyməti

6. Nizam və xaos

Kainatın ən böyük mövzusu — üç pəncərədən:

• Entropiya — niyə hər şey dağılır
• Kəpənək Effekti — niyə gələcək qapalıdır
• Emergentlik — xaosdan nizam necə doğur

7. Nitsşe xətti

Bir filosofun daxili məntiqi — diaqnozdan üfüqə:

• Ressentiment — xəstəliyin diaqnozu
• Amor Fati — dərman
• Üstinsan — üfüq