Leon Festinqer 1950-ci illərdə dünyanın sonunu gözləyən bir sektanı müşahidə etdi. Peyğəmbərlik boşa çıxanda üzvlər inancdan əl çəkmədilər — əksinə, daha da fanatikləşdilər: “bizim imanımız dünyanı xilas etdi”. Festinqer bunun adını qoydu: koqnitiv dissonans.
İki uyğunsuz idrak (“siqaret zərərlidir” + “mən siqaret çəkirəm”) psixi gərginlik yaradır. Beyin bu gərginliyi üç yolla azaldır: davranışı dəyişir (nadir hal), inancı dəyişir (“o qədər də zərərli deyil”) və ya yeni bəraət idrakı əlavə edir (“babam 90 il yaşadı”).
Ən vacib nəticə: dissonans azaltma şüursuz baş verir. İnsan özünü rasional hesab edərkən çox vaxt rasionallaşdırır. Öz arqumentlərinə şübhə ilə baxmaq bacarığı buna qarşı yeganə peyvənddir.
Leon Festinqer — A Theory of Cognitive Dissonance (1957)