Azərbaycan dilində intellektual baza
fəlsəfə, psixologiya, elm, cəmiyyət
Hamısı (22) Fəlsəfə (6) Psixologiya (7) Elm (5) Cəmiyyət (4)
A
Absurd — İnsanın məna tələbi ilə kainatın susqunluğu arasındakı barışmaz toqquşma. Amor Fati — Taleyini sadəcə qəbul etmək yox — onu sevmək: heç nəyin başqa cür olmasını istəməmək. Axın — İnsanın ən yaxşı anları: bacarıqla çətinliyin tarazlaşdığı, mənliyin əridiyi tam qapılma halı.
D
Dunning-Kruger Effekti — Bacarıqsızlıq ikiqat lənətdir: insan həm bilmir, həm də bilmədiyini bilmir.
E
Emergentlik — Bütövün hissələrdə olmayan xassələr qazanması: bir neyron düşünmür, milyardı düşünür. Entropiya — Nizamsızlığın ölçüsü — və kainatın yeganə istiqamətli saatı.
F
Falsifikasiya — Nəzəriyyəni elmi edən sübut oluna bilməsi deyil — təkzib oluna bilməsidir.
K
Konformizm — Qrup səhv deyəndə gözünə yox, qrupa inanmaq: sosial təzyiq qavrayışın özünü əyir. Koqnitiv Dissonans — İnancla davranış toqquşanda beynin faktı yox, çox vaxt inancı 'təmir etməsi'. Kəpənək Effekti — Determinist sistem belə proqnozlaşdırılmaz ola bilər: kiçik fərq, nəhəng nəticə doğurur.
M
Mağara Alleqoriyası — Divardakı kölgələri reallıq sanan məhbuslar: bilik — mağaradan çıxmağın ağrısıdır. Məhbus Dilemması — Hər kəsin rasional hərəkəti hamının uduzması ilə bitəndə: fərdi ağıl kollektiv axmaqlıq doğura bilir. Mənaya İradə — İnsanın əsas hərəkətverici qüvvəsi həzz və ya güc deyil — məna axtarışıdır.
N
Nəzarət Dixotomiyası — Bəzi şeylər bizim əlimizdədir, bəziləri deyil — və müdriklik bu sərhədi düzgün çəkməkdən başlayır.
O
Okkam Ülgücü — İki izah eyni şeyi açıqlayırsa — sadəsi seçilməlidir: fərziyyələri ehtiyacsız artırma. Overton Pəncərəsi — İctimai müzakirədə 'normal' sayılanın sərhədləri sabit deyil — və o sərhədlər hərəkət etdirilə bilir.
P
Panoptikon — İzlənildiyini bilmək — nəzarətçini içəri köçürür: cəza yox, baxış idarə edir.
R
Ressentiment — Gücsüzlüyün gizli qisası: əldə edə bilmədiyini dəyərsizləşdirərək özünü yüksəltmək.
T
Təsdiq Qərəzi — Zehin vəkil kimi işləyir: əvvəl hökm verir, sonra ona sübut yığır.
Ö
Öyrənilmiş Acizlik — Çıxış yolunun olmadığını öyrənən orqanizm, yol açılanda da onu axtarmır.
Ü
Üstinsan — Tanrının ölümündən sonra insanın qarşısına qoyulan hədəf: öz dəyərlərini özü yaradan varlıq.
Ş
Şərin Banallığı — Ən böyük fəlakətləri çox vaxt canavarlar yox — düşünməkdən imtina etmiş adi adamlar törədir.