Baza
Anlayışlar arxivi · fəlsəfə, psixologiya, elm, cəmiyyət
← Bütün məqalələr

Nəzarət Dixotomiyası

Fəlsəfə
Bəzi şeylər bizim əlimizdədir, bəziləri deyil — və müdriklik bu sərhədi düzgün çəkməkdən başlayır.

Epiktetin “Əl Kitabçası” bu cümlə ilə açılır: bəzi şeylər bizdən asılıdır (mühakimə, niyyət, istək), bəziləri asılı deyil (bədən, mülk, şöhrət, başqalarının rəyi). Stoisizmin bütün binası bu bir bölgünün üstündə durur.

Qayda sadədir, tətbiqi çətin: enerji yalnız birinci qrupa xərclənməlidir. Asılı olmayanı dəyişməyə çalışmaq — əzabın resepti; asılı olanı laqeyd buraxmaq — məsuliyyətdən qaçış. Epiktet qul idi, sonra sürgün edildi — bu bölgünü nəzəriyyədə yox, təcrübədə yazıb.

Müasir dövrdə bu ideya idrak-davranış terapiyasının (KDT) təməllərindən birinə çevrildi: bizi hadisələr yox, hadisələr haqqında mühakimələrimiz sarsıdır. Amma stoik orijinal daha radikaldır — o, texnika yox, həyat tərzi təklif edir.

Mənbə

Epiktet — Əl Kitabçası (Enchiridion), §1; Marcus Aurelius — Özümlə Söhbətlər

Əlaqəli

Amor Fati · Öyrənilmiş Acizlik · Koqnitiv Dissonans