“Tanrı öldü” — Nitsşenin bu məşhur cümləsi zəfər nidası deyil, diaqnozdur: Avropa öz dəyərlərinin təməlinə inamı itirib, amma hələ bunun nəticələri ilə üzləşməyib. Boşluğu nə ilə doldurmalı? Nitsşenin cavabı Übermensch — üstinsandır: hazır dəyərləri miras almayan, onları özü yaradan insan.
Üstinsan bioloji və ya irqi anlayış deyil — bu, Nitsşenin ən çox təhrif olunmuş fikridir. “Zərdüşt”də üstinsan üç çevrilmənin sonuncusudur: dəvə (daşıyan), şir (rədd edən) və uşaq (yaradan). Yəni yol itaətdən üsyana, üsyandan yaradıcılığa gedir — dağıtmaq yalnız aralıq mərhələdir.
Əks qütbdə “son insan” durur: rahatlıqdan başqa heç nə istəməyən, riskdən, ehtirasdan, böyük məqsəddən qaçan varlıq. Nitsşenin qorxusu üstinsanın gəlməməsi deyildi — son insanın qələbəsi idi. Bu qarşıdurma bu gün də aktualdır: komfort əsrində böyüklük hələ də mümkündürmü?
Fridrix Nitsşe — Belə Buyurdu Zərdüşt (1883–85)