Martin Seliqmanın 1967-ci il təcrübələrində qaça bilməyəcəyi elektrik təsirinə məruz qalan itlər sonradan — qaçış mümkün olanda belə — cəhd etmirdilər: uzanıb dözürdülər. Nəzarət qrupundakı itlər isə dərhal çıxışı tapırdı. Fərq ağrıda deyildi — ağrının idarəolunmazlığı təcrübəsində idi.
İnsanlarda mexanizm eynidir, amma bir əlavə ilə: biz acizliyi izah edirik. Seliqmanın sonrakı işləri göstərdi ki, həlledici olan izah üslubudur — uğursuzluğu daimi (“həmişə belədir”), universal (“hər şeydə belədir”) və şəxsi (“səbəb mənəm”) sayan adam acizliyi öyrənir; müvəqqəti, lokal və situativ sayan isə yox.
Anlayışın ironik tərəfi sonradan üzə çıxdı: neyrobioloji tədqiqatlar göstərdi ki, beyin üçün ilkin vəziyyət elə passivlikdir — öyrənilən əslində acizlik yox, nəzarətdir. Bu, nəticəni tərsinə çevirir: çarəsizlik defolt haldır, təsir edə bilmək isə qazanılan bacarıq. Deməli sual “niyə təslim oluruq?” deyil — “nəzarəti necə öyrənirik?” olmalıdır.
Martin Seligman — Helplessness (1975); Maier & Seligman — Learned Helplessness at Fifty (2016)