Termodinamikanın ikinci qanunu deyir: qapalı sistemdə entropiya azalmır. Qırılan fincan öz-özünə bərpa olunmur, soyuyan çay geri qaynamır. Fizikanın demək olar bütün qanunları zamanda geriyə də işləyir — entropiyadan başqa. Zamanın oxunu bizə məhz o verir.
Boltsmanın dərin ideyası: entropiya mistik qüvvə deyil, sadəcə statistikadır. Nizamsız halların sayı nizamlı hallardan astronomik dərəcədə çoxdur; sistem sadəcə ən ehtimallı hala doğru sürüşür.
Həyat isə paradoks kimi görünür: orqanizm lokal nizam yaradır. Ziddiyyət yoxdur — biz açıq sistemik, öz nizamımızı ətrafın entropiyasını artırmaq hesabına alırıq. Şrödingerin ifadəsi ilə, canlı “neqativ entropiya ilə qidalanır”. Yəni nizam — həmişə kiminsə ödədiyi borcdur.
Ervin Şrödinger — Həyat Nədir? (1944); Karlo Rovelli — Zamanın Nizamı (2017)