Mihay Çiksentmihayi minlərlə insandan ən xoşbəxt anlarını soruşdu və gözlənilməz nəticə aldı: bu anlar istirahətdə yox, işin içində idi — dağa dırmaşarkən, cərrahiyyə edərkən, şahmat oynayarkən. Ortaq cəhət: fəaliyyətə elə qapılma ki, zaman itir, mənlik unudulur, hərəkət düşüncədən ayrılmır. O, bu hala flow — axın adını verdi.
Axının resepti dəqiqdir: aydın məqsəd, dərhal əks-əlaqə və ən vacibi — çətinliklə bacarığın tarazlığı. Çətinlik bacarıqdan çox olanda narahatlıq, az olanda darıxma yaranır; axın ikisinin arasındakı dar dəhlizdədir. Buradan böyümənin mexanikası çıxır: bacarıq artdıqca dəhliz yuxarı sürüşür — axında qalmaq üçün daim daha çətinə getməlisən.
Fəlsəfi nəticə gözlənilməzdir: xoşbəxtliyin ən dərin forması hedonizmin tam əksidir. Axın rahatlıq deyil — nizamlanmış gərginlikdir; və Çiksentmihayinin qənaəti budur ki, həyatın keyfiyyəti təsadüfə yox, diqqətin hara yönəldilməsinə bağlıdır. Diqqət — psixi enerjidir və onu idarə edən, təcrübəsini idarə edir.
Mihaly Csikszentmihalyi — Flow: The Psychology of Optimal Experience (1990)