XIV əsr sxolastı Uilyam Okkamlının adı ilə bağlanan prinsip belə səslənir: varlıqları zərurətdən artıq çoxaltmaq olmaz. Praktikada bu o deməkdir ki, müşahidəni izah edən iki nəzəriyyədən daha az fərziyyəyə söykənəni üstündür — hər əlavə fərziyyə səhv üçün əlavə qapıdır.
Ülgüc gücünü ehtimal nəzəriyyəsindən alır: hər müstəqil fərziyyənin doğru olma ehtimalı vahiddən kiçikdir, deməli fərziyyələr çoxaldıqca izahın ümumi ehtimalı vurula-vurula əriyir. “Açar itib” ilə “açarı gizli təşkilat oğurlayıb, izləri silib, qonşunu da ələ alıb” — ikincisi mümkündür, amma hər halqası ehtimalı bir az da öldürür. Konspiroloji təfəkkürün riyazi diaqnozu budur.
Bir xəbərdarlıq vacibdir: ülgüc həqiqət maşını deyil, seçim qaydasıdır — təbiət bəzən mürəkkəb çıxır və sadə izah səhv olur. Eynşteynə aid edilən düstur tarazlığı düzgün qoyur: hər şey mümkün qədər sadə olmalıdır, amma lazım olandan sadə yox.
William of Ockham — Summa Logicae (~1323); David Deutsch — The Fabric of Reality (1997)